Sis, gizemli bir hava olayı değil, basit bir fizik sonucudur: hava içindeki nemi taşıyamayacak duruma geldiğinde su, gözle görülür damlacıklar hâline gelir. Bu bulutun yerden yüksekte oluşmasına bulut, yer seviyesinde oluşmasına ise sis diyoruz.
Kısaca: Sis, yer seviyesine inmiş bir buluttur. Görüş mesafesini 1 kilometrenin altına düşürüyorsa sis, daha hafifse pus denir. Oluşması için havanın nemini tutamayacak kadar soğuması ya da havaya nem eklenmesi gerekir. En yaygın türü, açık ve durgun gecelerde yer yüzeyinin soğumasıyla oluşan radyasyon sisidir; sabah güneşiyle dağılır. Deniz kıyısında görülen adveksiyon sisi ise rüzgârda dağılmaz — bu yüzden çok daha inatçıdır.
Sis ile Pus Arasındaki Fark
Ayrım keyfî değildir, ölçüye dayanır. Yatay görüş mesafesi 1 kilometrenin altına düşüyorsa olay sis olarak adlandırılır; görüş bunun üzerindeyse pus denir. Meteoroloji raporlarında ve havacılıkta bu sınır önemlidir çünkü uçuş ve seyir kuralları buna göre değişir.
Duman ve toz kaynaklı bulanıklık ise ayrı bir kategoridir; su damlacıklarından değil katı parçacıklardan oluşur.
Sisin Oluşması İçin Ne Gerekir?
Sıcak hava, soğuk havadan daha fazla su buharı taşıyabilir. Bu nedenle bir hava kütlesi soğutulduğunda taşıma kapasitesi düşer ve fazla nem yoğuşarak damlacıklara dönüşür. Sisin oluşumu iki yoldan gerçekleşir:
- Havanın soğuması: Yeryüzü geceleyin ısısını kaybeder, hava yükselen bir yamaçta genleşir ya da soğuk bir yüzey üzerinden geçer.
- Havaya nem eklenmesi: Sıcak bir su yüzeyinden buharlaşma ya da yağmurun soğuk havanın içine düşerek buharlaşması.
Bir üçüncü koşul daha gerekir: damlacıkların üzerinde toplanacağı mikroskobik parçacıklar, yani yoğuşma çekirdekleri. Toz, deniz tuzu ve kirlilik parçacıkları bu görevi görür. Bu yüzden hava kirliliğinin yüksek olduğu bölgelerde sis daha kolay oluşur ve daha uzun sürer.
Sis Türleri
Radyasyon sisi en yaygın türdür. Açık ve bulutsuz gecelerde yer yüzeyi ısısını gökyüzüne yayar ve hızla soğur; hemen üzerindeki hava da soğuyup yoğuşur. Sonbahar ve kış sabahlarında vadi tabanlarında ve çukur alanlarda görülmesinin nedeni, soğuk havanın ağır olup aşağı çökmesidir. İlginç bir denge gerektirir: rüzgâr hiç yoksa yalnızca çiy oluşur, rüzgâr fazlaysa karışım sisi dağıtır — sis için çok hafif bir esinti gerekir. Sabah güneşi yeri ısıttıkça dağılır.
Adveksiyon sisi, sıcak ve nemli bir hava kütlesinin soğuk bir yüzey üzerinde ilerlemesiyle oluşur. Deniz kıyılarında ve soğuk deniz akıntılarının üzerinde tipiktir. Radyasyon sisinden en önemli farkı şudur: rüzgârda dağılmaz, çünkü sisi üreten şeyin kendisi hava kütlesinin hareketidir. Bu yüzden günlerce sürebilir.
Yamaç sisi, nemli havanın bir yamaç boyunca yükselmeye zorlanmasıyla oluşur. Yükselen hava genleşerek soğur ve yoğuşur. Dağ yollarında aniden sise girmenin açıklaması çoğu zaman budur.
Buharlaşma sisi ya da bilinen adıyla deniz dumanı, çok soğuk havanın görece sıcak bir su yüzeyi üzerine gelmesiyle oluşur. Sudan buharlaşan nem, soğuk havada anında yoğuşur ve su yüzeyinden tüten duman görüntüsü ortaya çıkar. Sonbahar ve kış sabahlarında göl, nehir ve limanlarda görülür.
Cephe sisi ise sıcak yağmurun altındaki soğuk hava katmanına düşüp orada buharlaşmasıyla oluşur; hava doyduğunda yağış devam ederken sis çöker.
Sis Neden Sabaha Karşı Yoğunlaşır?
Günün en soğuk anı gece yarısı değil, gün doğumundan hemen öncesidir. Yeryüzü bütün gece ısı kaybeder ve en düşük sıcaklığa güneş doğmadan hemen önce ulaşır. Sis de en yoğun hâline bu saatlerde gelir. Sabah trafiğinin en riskli saatiyle çakışması bir rastlantı değildir.
Siste Sürüş Kuralları
- Uzun huzmeyi kesinlikle açmayın. Işık sis damlacıklarından geri yansır ve önünüzde parlayan beyaz bir duvar oluşturur; görüş daha da kötüleşir. Kısa huzme ve varsa sis farı kullanın.
- Takip mesafesini artırın. Görüş mesafeniz fren mesafenizden kısaysa, önünüzdeki aracı gördüğünüz an durmak için çok geçtir.
- Sağ şerit çizgisini kılavuz alın. Öndeki aracın stop lambasını takip etmek yaygın ama tehlikeli bir alışkanlıktır; o araç yavaşlarsa siz de ona çarparsınız.
- Camı hafif açın ve radyoyu kısın. Görüş kısıtlıyken duyma, önündeki trafiği fark etmenin ikinci yolu olur.
- Yolda durmayın. Mecburen duracaksanız yoldan tamamen çıkın, dörtlüleri yakın ve aracın içinde beklemeyin. Sisli yolda duran araç, zincirleme kazaların en sık nedenidir.
Son olarak sis, yol yüzeyini de ıslatır. Görüş kadar tutuş da azalmış olabilir; bu yüzden hızın düşürülmesi yalnızca görme değil, durabilme meselesidir.
.jpg){kind=link}