Pasifik Ada Devletleri Neyle Geçiniyor? Fiji

Güney Pasifik’te, üç yüzden fazla adadan oluşan bir ülke. Fiji’yi anlatmak, aynı zamanda bütün Pasifik ada devletlerinin ortak sorununu anlatmaktır.

Kısaca: Fiji’nin kara alanı küçük — ama deniz alanı kara alanının yetmiş katından fazla. Pasifik ada devletlerinin ekonomisini anlamanın anahtarı bu: bu ülkeler toprakları değil, sularının egemeni oldukları için gelir elde ediyor ve başlıca kaynakları ton balığı. Aynı denizin yükselmesi ise varoluşsal bir tehdit: Fiji, köylerin taşınması için resmî bir çerçeve oluşturan ilk ülkelerden biri.

Küçük Kara, Devasa Deniz

Uluslararası deniz hukuku, kıyısı olan devletlere kıyıdan itibaren geniş bir alanda münhasır ekonomik bölge tanır. Bu alanda ülke, balıkçılık ve deniz tabanındaki kaynaklar üzerinde egemen haklara sahiptir.

Bu kural, adalardan oluşan ülkeler için çarpıcı bir sonuç doğurur. Her ada kendi çevresinde böyle bir alan yaratır; adalar birbirinden uzaksa alanlar birleşerek devasa bir deniz toprağı oluşturur.

Fiji örneğinde deniz alanı, kara alanının yetmiş katından fazladır. Bölgedeki bazı ülkelerde bu oran çok daha yüksektir: birkaç bin kilometrekarelik karaya karşılık milyonlarca kilometrekarelik deniz.

Sonuç, bu ülkelerin kendilerini “küçük ada devletleri” değil “büyük okyanus devletleri” olarak tanımlamasıdır — ve bu yalnızca bir söylem değil, ekonomik gerçekliktir.

Ton Balığı Nasıl Gelir Olur?

Batı ve orta Pasifik, dünyanın en büyük ton balığı avlanma alanıdır. Ancak bu balığı avlayan gemiler genellikle bölge ülkelerine ait değildir; uzak ülkelerin donanımlı filoları bölgeye gelir.

Ada devletlerinin geliri buradan doğar: kendi sularında avlanmak isteyen yabancı gemilere lisans satarlar. Bu, bazı ülkelerde devlet gelirinin çok büyük bir bölümünü oluşturur.

Burada önemli bir ders var. Tek tek pazarlık ettiklerinde küçük ada devletleri güçsüzdü: gemi sahibi, fiyatı beğenmezse komşu ülkenin sularına geçebiliyordu. Bölgedeki bazı ülkeler bunun üzerine birlikte hareket etmeye karar verdi ve avlanma gününü ortak bir sistemle satmaya başladı.

Sonuç, elde edilen gelirin belirgin biçimde artmasıydı. Kakao üreticisi iki Afrika ülkesinin fiyat konusunda birlikte hareket etmesiyle aynı mantık: kaynağın büyük bölümünü elinde tutanlar birleşirse pazarlık gücü doğar.

Fiji için diğer gelir kalemleri turizm, şeker ve şişelenmiş su ihracatıdır. Ülke ayrıca bölgenin ulaşım ve kurum merkezi konumundadır; birçok bölgesel örgütün merkezi buradadır.

Deniz Seviyesi ve Taşınan Köyler

Aynı okyanus, bölge için en büyük tehdidi de oluşturuyor. Deniz seviyesinin yükselmesi, alçak kıyı yerleşimlerini doğrudan etkiliyor.

Etki yalnızca suyun evleri basmasıyla sınırlı değil; asıl sorunlar daha sinsi:

• Tuzlu su sızması. Deniz yükseldikçe tuzlu su, adanın altındaki tatlı su merceğine sızar. İçme suyu ve tarım suyu kullanılamaz hâle gelir — ev su altında kalmadan önce tarla bozulur.
• Fırtına kabarması. Deniz seviyesi yükseldikçe aynı şiddetteki fırtına daha içeriye ulaşır; sınır değerler aşılır.
• Kıyı erozyonu. Sahil geriler, mezarlıklar ve altyapı denize karışır.

Fiji bu duruma karşı sıra dışı bir adım attı: köylerin daha yükseğe planlı biçimde taşınması için resmî bir çerçeve hazırladı. Kılavuz, hangi köyün ne zaman taşınacağına nasıl karar verileceğini, taşınma sürecinin nasıl yürütüleceğini ve toplulukların karara nasıl katılacağını düzenliyor.

Birkaç köy fiilen taşındı. Deneyim, bunun teknik olduğu kadar toplumsal bir sorun olduğunu gösterdi: yeni yerde geçim kaynaklarının kurulması, toprak mülkiyetinin düzenlenmesi ve mezarlıklar ile kutsal yerlere bağlılığın ele alınması gerekiyor.

Bölge ülkeleri, iklim müzakerelerinde kendi ölçeklerinin çok üzerinde bir etki gösterdi. Argümanları basit ve güçlü: sera gazı salımına katkıları ihmal edilebilir düzeyde, buna karşılık sonuçlarını en ağır biçimde yaşayacak olan onlar.

İki Toplumlu Bir Ülke

Fiji’nin nüfus yapısı, sömürge döneminin doğrudan sonucudur ve ülkenin siyasi tarihini belirlemiştir.

19. yüzyılın sonunda adalarda şeker kamışı plantasyonları kuruldu. İşgücü ihtiyacı, Hindistan’dan sözleşmeli işçi getirilerek karşılandı. Sözleşme süresi bitince pek çok işçi adada kaldı ve zamanla nüfusun önemli bir bölümünü oluşturan bir topluluk doğdu.

Bağımsızlıktan sonra siyaset büyük ölçüde bu iki toplum arasındaki denge üzerinden şekillendi. Toprak mülkiyeti düzeni — arazinin büyük bölümünün yerli topluluklara ait olması — ve siyasi temsil, tekrarlayan gerilimlerin kaynağı oldu. Ülke birkaç kez askerî müdahale yaşadı.

Sonraki dönemde etnik temelli seçim düzenini kaldıran anayasal düzenlemeler yapıldı ve ülke seçimli düzene döndü. Toplumlar arası denge, siyasetin ana başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.